Γουσταύος Λε Μπον εναντίον Καίσαρος Λομπρόζο
Κείμενο-ρετρό 79.0: Μια ονομαστή ξιφομαχία για τον πνευματισμό
Επιμελείται και σχολιάζει ο Κωνσταντίνος Ι. Βαθιώτης
Η βιωσιμότητα του ιστολογίου εξαρτάται από την ελάχιστη οικονομική στήριξη των αναγνωστών, η οποία ανέρχεται σε 5 € μηνιαίως ή 50 € ετησίως.
Ευχαριστώ θερμά για την αλληλεγγύη σας!
Λεπτομέρειες σχετικά με την συνδρομή υπάρχουν στον ακόλουθο σύνδεσμο:
kvathiotis.substack.com/subscribe
Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Κάποιοι έχουν ήδη κουραστεί από τις αναρτήσεις με τις οποίες καυτηριάσθηκε εγκαίρως από αυτό εδώ το ιστολόγιο η επιλογή του σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή να προπαγανδίσει, μεταξύ άλλων φαινομένων πνευματισμού, ιδίως την ύπνωση, στην οποία υπέβαλε ηθοποιούς της νέας ταινίας του.
Όποιοι, αντιθέτως, έχουν εκπαιδευθεί να πραγματοποιούν άοκνη επιστημονική έρευνα, προκειμένου να φωτίσουν κάθε πλευρά του υπό εξέτασιν φαινομένου και να κατακτήσουν την αλήθεια (έτσι γράφονται οι διδακτορικές διατριβές, έτσι γίνονται οι εφευρέσεις, έτσι ανακαλύπτονται σπάνια αρχαιολογικά ευρήματα κ.ο.κ.), δεν αρκούνται σε 1-2 κείμενα. Συνεχίζουν την αναζήτηση μέχρι να εξαντλήσουν την θεματική, κινδυνεύοντας βεβαίως να εξαντληθούν κάποια στιγμή και οι ίδιοι!
Άραγε, πόσοι από όσους δυσανασχετούν για την συζήτηση που άνοιξε περί της επικινδυνότητας του πνευματισμού ως τμήματος της νεοεποχίτικης ατζέντας, η οποία στοχεύει ύπουλα στην πλήρωση των αναγκαίων προϋποθέσεων για την επιβολή της Πανθρησκείας και, μέσω αυτής, για την εγκαθίδρυση μιας Παγκόσμιας Κυβέρνησης, γνωρίζουν ότι δύο πολύ μεγάλες προσωπικότητες του 19ού αιώνα είχαν κονταροχτυπηθεί για την αξία του πνευματισμού και, ειδικότερα, της ύπνωσης; (όπως επισημαίνει ο Philip H. Lochhaas στο βιβλίο του “Ηοw to Respond to… the New Age Movement” [1989, σελ. 5], το κίνημα της Νέας Εποχής έχει δύο όψεις: μία απόκρυφη [occult] και μία ανθρωπιστική [humanistic]).
Και ποιος μπορεί να φανταστεί ότι στο βιβλίο ενός εκ των δύο αυτών προσωπικοτήτων υπάρχει ένα χωρίο που μας βοηθεί να κατανοήσουμε γιατί έπρεπε να προβληθεί τώρα στους κινηματογράφους ο νεοεποχίτικος «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή, ένας σκηνοθέτης που ανήκει στο νεοταξίτικο σύστημα (δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είχε εκφρασθεί διθυραμβικά για το… θαυματουργό δίδυμο Μητσοτάκη-Τσιόδρα και είχε εγκωμιάσει τον πειραματικό εμβολιασμό κατά του κορωνοϊού!1), γι’ αυτό άλλωστε δίνει ελεύθερα συνεντεύξεις στα Μέσα Μαζικής Εξαπάτησης, ενώ στους συντελεστές της ταινίας συμπεριλαμβάνεται και ο γνωστός και μη εξαιρετέος μητσοτακοπροσκυνητής Δημήτρης Δανίκας;!
Όσα ακολουθούν είναι η απάντησή μου σε εκείνους που ξέρουν μόνο να εξαπολύουν ατεκμηρίωτες επιθέσεις βγάζοντας άναρθρες κραυγές υπέρ του πνευματιστή Γιάννη Σμαραγδή, κι ενώ βρίσκονται σε βαθιά ύπνωση για το πλούσιο επιστημονικό παρασκήνιο και την προϊστορία της νεοεποχίτικης ύπνωσης.
ΙΙ. ΚΑΙΣΑΡ ΛΟΜΠΡΟΖΟ
Φανατικός θιασώτης (αν και αρχικά ένθερμος αμφισβητίας) της ύπνωσης ήταν ο διάσημος Ιταλός ψυχίατρος, ανθρωπολόγος, κοινωνιολόγος και εγκληματολόγος Καίσαρ Λομπρόζο (Cesare Lombroso, 1835-1909), ξακουστός για την ψευδοεπιστημονική θεωρία του ότι υπάρχουν εκ γενετής εγκληματίες, οι οποίοι διαθέτουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά γνωρίσματα (π.χ. σε σχέση με τον κοινό άνθρωπο, υποτίθεται ότι έχουν μακρότερους βραχίονες, ευρύτερο θώρακα, υπερμεγέθη ανάπτυξη της σιαγόνος, τραχύτητα βλέμματος, αφθονία κόμης, εξέχοντα ώτα κ.λπ.), θεωρία που αξιοποιήθηκε από τους Ναζί στο πλαίσιο του απάνθρωπου προγράμματος της αναγκαστικής στειρώσεως.
Από το βιβλίο του «Πνευματισμός και Υπνωτισμός» (στην ελληνική γλώσσα μεταφράσθηκε από τον Μιχαήλ Ν. Καΐρη και κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο Γεωργίου Ι. Βασιλείου το 1925) αξίζει να παρατεθούν οι σελίδες 207 και 208, όπου ο Λομπρόζο αναφέρεται στον απαγορευμένο από την Παλαιά Διαθήκη πνευματισμό2 (παρεμβάλλοντας, ωστόσο, πονηρά το παράδειγμα του βασιλιά Σαούλ, ο οποίος δεν δίσταζε να προσφεύγει στην επίκληση πνευμάτων, καίτοι τιμωρείτο με θανατική ποινή), αλλά και στις πνευματιστικές πρακτικές των Αρχαίων Ελλήνων, που μας παραπέμπουν σε όσα είπε ο Γιάννης Σμαραγδής στην συνέντευξή του στο Στούντιο 4, υιοθετώντας τις θέσεις του Πλάτωνα και του Πυθαγόρα περί ψυχών που «δεν τελειώνουν αλλά μετακινούνται στον υπερουράνιο τόπο».
Μάλιστα, μέσα από το χωρίο που ακολουθεί ο αναγνώστης θα βρει μια περίεργη ομοιότητα μεταξύ του Σμαραγδή και του Αριστοτέλη:
Ο τελευταίος είχε κινδυνεύσει να συρθεί σε δίκη, επειδή είχε επικαλεσθεί το πνεύμα της συζύγου του! Ω του θαύματος, την ψυχή της συζύγου του Ελένης μνημονεύει πολύ συχνά και ο Γ. Σμαραγδής!
Ιδού το κρίσιμο απόσπασμα από το βιβλίο του Καίσαρος Λομπρόζο:
Α. ΕΒΡΑΙΟΙ
Οἱ Ἑβραῖοι ἐγνώριζον ὡσαύτως τὴν διὰ τοῦ ποτηρίου ὕδατος ἐπιτελουμένην διάμεσον ιδιότητα, εἰς δὲ τὸ βιβλίον τῆς Γενέσεως γίνεται λόγος περὶ τοῦ ποτηρίου, τὸ ὁποῖον μετεχειρίζετο ὁ Ἰωσὴφ διὰ τὴν μαντείαν. Ἐν τῷ Δευτερονομίῳ ὑπάρχει ρητὴ ἀπαγόρευσις τῆς ἐπικλήσεως τῶν νεκρῶν:
«Δὲν θέλω να ἴδω μεταξὺ ὑμῶν οὔτε οἰωνοσκόπους, οὔτε μάγους, οὔτε τοὺς προλέγοντας τὰ μέλλοντα, οὔτε τοὺς ἐπικαλουμένους τὰ πνεύματα».
Ἐν δὲ τῷ Λευιτικῷ ἀναγινώσκομεν τὰ ἑξῆς:
«Ὅταν ἀνήρ τις ἢ γυνὴ ἔχουν ἀπόφασιν νὰ ἐρωτήσουν τοὺς νεκρούς, νὰ καταδικασθῶσιν εἰς τὸν διὰ λιθοβολισμοῦ θάνατον καὶ τὸ αἷμα αὐτῶν νὰ ἐπιπέσῃ ἐφ’ ἑαυτούς».
Εὑρίσκομεν ἐν τῇ Γραφῇ ἄπειρα παραδείγματα ἐμφανίσεων νεκρῶν οἷον π.χ. ἡ ἐμφάνισις τοῦ Σαμουήλ, προσκληθέντος ὑπὸ τῆς ἐχούσης πνεῦμα μαντείας, πυθομάντιδος γυναικὸς τῆς Ἐνδώρ, ἥτις προείπεν εἰς τὸν Σαούλ τὴν καταστροφὴν καὶ τὸ τέλος αὐτοῦ. Ἐν τῷ χωρίῳ τούτῳ τῆς Γραφῆς βλέπομεν ὅτι ἡ ἐπίκλησις τῶν πνευμάτων διὰ τῆς ἐπενεργείας τῶν διαμέσων ἢ πυθομαντίδων γυναικῶν ἦτο ἀπηγορευμένη ἐπὶ ποινῇ θανάτου ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου βασιλέως Σαούλ, ὅστις ἐν τούτοις δέν ἐφοβήθη οὐδὲ ἐδίστασε νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ μέσον τοῦτο.
Β. ΕΛΛΗΝΕΣ
«Πᾶσαι αἱ ἐθνικαὶ θρησκείαι» –λέγει ὁ ᾿Απόστολος Παῦλος– «περιορίζονται εἰς τὴν λατρείαν τῶν πνευμάτων». Πράγματι δὲ φαίνεται ὅτι ὁ Ζεύς, ὁ Κρόνος, ὁ Βάκχος, καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ Ἡρακλῆς εἶναι ἁπλῶς ἄνθρωποι θεοποιηθέντες μετὰ τὸν θάνατον αὐτῶν. Οἱ θεοὶ οὗτοι ἢ τὰ πνεύματα εἶχον τὴν ἰδιότητα τῆς ἐμφανίσεως, ἣν ἀπεκάλουν θεοφάνειαν. Οἱ ἥρωες τῆς ἀρχαιότητος, ἄνθρωποι τουτέστι τῶν ὁποίων ὁ βίος διέρρευσεν ἅπας ἐν ἀφοσιώσει, ἠδύναντο ν’ ἀνυψωθῶσι μετὰ τὸν θάνατον αὐτῶν εἰς τὴν τάξιν τῶν δαιμόνων ἢ καὶ τῶν θεῶν.
Ὅπως ἐξηγήσωσι δὲ τὴν ἕνωσιν τῆς ἀΰλου ψυχῆς μετὰ τοῦ γηίνου σώματος, οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες φιλόσοφοι παρεδέχοντο τὴν ὕπαρξιν μικτῆς τινος οὐσίας καλουμένης ὄχημα, ἥτις ἦτο εἶδός τι περικαλύμματος ἀναλόγου πρὸς τὸ ἀστρικὸν σῶμα τῶν μυστικιστῶν καὶ πρὸς τὸ περίπνευμα των πνευματιστών. Πάντες οἱ Ἕλληνες, καὶ ὁ ἀμαθὴς λαὸς καὶ οἱ σοφοί, ἐπίστευον ὅτι τὸ περικάλυμμα τοῦτο διετήρει τὸ σχῆμα τοῦ σώματος μετὰ θάνατον, ἂν καὶ παρέμενε συνήθως ἀόρατον, καὶ ὅτι ὁ ἀὴρ ἦτο πεπληρωμένος πνευμάτων, τὰ ὁποῖα ἐμπνέουσι τοὺς ἀνθρώπους καὶ ἐπικοινωνοῦσι πολλάκις μετ’ αὐτῶν. Οἱ Πυθαγόρειοι ἦσαν τοσοῦτον ἐξωκειωμένοι μετὰ τῶν πνευματιστικῶν ἐνεργειῶν, ὥστε ἐξεπλήσσοντο, ὡς λέγει ὁ Ἀριστοτέλης, ὅταν ἤκουόν τινα νὰ λέγῃ ὅτι οὐδέποτε εἶδε πνεύματα. Ὁ Δημόκριτος ἐπίστευεν εἰς τὴν ἐμφάνισιν τῶν φαντασμάτων, ἅτινα ἦσαν ἀντιληπτὰ καὶ εἰς τὴν ὅρασιν καὶ εἰς τὴν ἀκοήν.
Ἀπειράριθμα πράγματι εἶναι τὰ περιστατικὰ ἐμφανίσεων τεθνεώτων, τῶν ὁποίων γίνεται μνεία ἐν τῇ ἱστορὶᾳ καὶ τῇ παραδόσει. Παρὰ τῷ Ὁμὴρῳ π.χ. ἀπαντᾷ ἡ ἐμφάνισις τῆς σκιᾶς τοῦ Πατρόκλου εἰς τὸν Ἀχιλλέα. Ἄλλαι παρόμοιαι περιπτώσεις ἀναφερόμεναι εὑρίσκονται παρὰ Πλουτάρχω, παρὰ Κικέρωνι, παρὰ Βαλερὶῳ Μαξὶμῳ καὶ παρ’ ἄλλοις Ἕλλησι καὶ Λατίνοις συγγραφεῦσιν. Ὁ Παυσανίας διαβεβαιοῖ ὅτι ἐπὶ τῆς πεδιάδος τοῦ Μαραθῶνος, ἔνθα ἐγένετο ἡ κατὰ τῶν Περσῶν μάχη, ἠκούοντο ἀκόμη καὶ μετὰ πάροδον τεσσάρων αἰώνων οἱ γόοι καὶ οἱ στεναγμοὶ ἀνθρώπων καὶ κτηνῶν, πεσόντων ἐκεῖ, καὶ ὅτι ἔβλεπε μὰλιστα καὶ τὰς σκιὰς αὐτῶν.
Ἡ ἐπίκλησις τῶν νεκρῶν ἐγένετο ἤδη ἀπὸ τῆς παλαιοτάτης ἀρχαιότητος ἐν Ἑλλάδι. Τὰ Ἐλευσίνια μυστήρια οὐδὲν ἄλλο ἦσαν εἰμὴ πνευματιστικαὶ πομπαὶ καὶ ἱεροτελεστίαι. Εἶναι δὲ βεβαιωμένον ὅτι οἱ ψυχαγωγοὶ ἐπεκαλοῦντο τὸὺς νεκροὺς ἐν τοῖς ναοῖς. Ὁ Ἡρόδοτος ἀναφέρει πὲρὶ ἑνὸς νεκρομαντηρίου, εὑρισκομένου εἰς τὴν Θεσπρωτίαν πλησίον τοῦ ποταμοῦ Ἀχέροντος, ένθα ο τύραννος Περίανδρος συνεβουλεύθη την σκιάν της ἀποθανούσης συζύγου του Μελισσίας. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Ἀριστοτέλης ἠπειλήθη ὅτι θὰ εἰσαχθῇ εἰς δίκην, διότι ἐπεκαλέσθη τὸ πνεῦμα τῆς συζύγου του.
Γ. Ο ΠΝΕΥΜΑΤΙΣΜΟΣ ΩΣ ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΘΡΗΣΚΕΙΑΣ (ΚΑΙ ΑΡΑ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ)
Πέρα, όμως, από τις δύο προπαρατεθείσες σελίδες, ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι σελίδες 137 και 138, όπου καταγράφεται η θέση του Λομπρόζο υπέρ του πνευματισμού και, ειδικότερα, η διαπίστωσή του ότι η πίστη στον πνευματισμό αποτελεί αναμφίβολα το «θεμέλιον πασῶν τῶν θρησκειῶν», «παρουσιάζει τί τὸ παγκόσμιον καὶ τὸ ὁμοιόμορφον»!
Παρατίθεται αυτολεξεί το κρίσιμο απόσπασμα:
Οἱ ἐπίσημοι σοφοὶ καταβάλλουσι προσπάθειαν ὅπως ἀποκρύψωσι καὶ ἀρνηθῶσι τὰ μὴ ὑπαγόμενα εἰς ἐξηγήσεις γεγονότα, ἐν οἰς εἶναι καὶ αἱ τοσοῦτον ἀπίστευτοι ἐπιδράσεις τῶν πέραν τοῦ τάφου. Ἐν τούτοις, παρὰ τὸν κίνδυνον τῆς ἀνυποληψίας, δὲν διστάζω νὰ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὰ πνευματιστικὰ γεγονότα οὐδόλως δύνανται νὰ ἐξηγηθῶσιν, εἰμὴ μόνον ἐὰν παραδεχθῶμεν ὅτι οἱ νεκροὶ διατηροῦσιν ἀρκοῦσαν δύναμιν ἐνεργείας, ὅπως ἐκτελέσωσιν, ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῶν διαμέσων, πολὺ περισσότερα ἀπ’ ὅ,τι οἱ διάμεσοι καὶ οἱ παριστάμενοι θὰ ἠδύναντο νὰ πράξωσι μόνοι. Ἂς ἐνθυμηθῶμεν ὅτι οἱ ἀρχέγονοι λαοί, πιστεύοντες εἰς τοὺς μάγους καὶ δημιουργοῦντες τεχνητοὺς τοιούτους, εἶναι πεπεισμένοι ὅτι ἡ μεγάλη δύναμις τῶν μάγων τούτων προέρχεται κυρίως ἐκ τῆς συμβολῆς καὶ τῆς συνδρομῆς τῶν πνευμάτων.
Τὴν δύναμιν τῶν πνευμάτων πάντες οἱ ἀρχαῖοι λαοὶ παρεδέχθησαν, ὡς θέλομεν ἴδει τοῦτο. Τὸ τοιοῦτον ἐπικρατεῖ καὶ σήμερον ἀκόμη παρὰ πᾶσι τοῖς ἀγρίοις λαοῖς, ἡ δὲ πίστις αὕτη, ἥτις ἀναμφιβόλως εἶναι τὸ θεμέλιον πασῶν τῶν θρησκειῶν, παρουσιάζει τί τὸ παγκόσμιον καὶ τὸ ὁμοιόμορφον, ἅτινα εἶναι, ἂν οὐχὶ βεβαία ἀπόδειξις, τοὐλάχιστον σπουδαῖον σημεῖον ἀληθείας.
Διαβάζοντας ξανά την τελευταία παράγραφο, θα μπορούσε κάποιος να οδηγηθεί εύκολα στην εξής σκέψη:
Ο Γιάννης Σμαραγδής είναι πιθανό να προσποιήθηκε τον πολεμούμενο από το σύστημα, προκειμένου να κερδίσει την εύνοια του κόσμου και να προωθήσει την προπαγάνδα που εξυπηρετεί το νεοεποχίτικο σχέδιο της Πανθρησκείας και, συνακολούθως, της Παγκόσμιας Κυβέρνησης. Οχυρώθηκε δε πίσω από την εμβληματική προσωπικότητα του Καποδίστρια, ώστε όποιος τολμήσει να αμφισβητήσει την ταινία του (και, ειδικότερα, τις αντι-ορθόδοξες πρακτικές που εφήρμοσε και διαφήμισε), αυτομάτως να γράφεται στα μαύρα κατάστιχα.
Δ. ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΑ ΠΟΙΝΙΚΟΛΟΓΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ Δ. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ
Σημειωτέον ότι, από τους Έλληνες ονομαστούς νομικούς, οπαδός του υπνωτισμού και της μετενσάρκωσης υπήρξε ο καθηγητής Ποινικής Δικονομίας και Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Μεταψυχικών Σπουδών Παναγιώτης Δ. Γιωτόπουλος (1878-1965)3, ο οποίος είχε σχολιάσει την θέση του Λομπρόζο περί του εκ γενετής εγκληματία στον Α΄ Τόμο του βιβλίου του «Η εξέλιξις του Ποινικού Δικαίου εν Ιταλία (περιέχων της από του βαρβαρικού δικαίου μέχρι της θετικής σχολής χρονικήν περίοδον)»4.
Στο έργο του αυτό δεχόταν μεν τον λομπροζιανό εγκληματικό τύπο, πλην όμως διαφωνούσε ως προς την εξήγηση. Απέρριπτε, δηλαδή, την αταβιστική αναπαραγωγή των χαρακτήρων του αρχέγονου ανθρώπου, αλλά παραδεχόταν «τὴν καὶ ἐξ ὑπνωτιστικῶν καὶ ἄλλων παραπλησίων πειραμάτων νῦν ἀποδεικνυομένην καὶ ὑπὸ βιβλικῶν χωρίων ὑποστηριζομένην μετενσάρκωσιν» (τα χωρία, όμως, αυτά –τα οποία, ούτως ή άλλως, είναι ανύπαρκτα–, ο Γιωτόπουλος δεν τα παραπέμπει!).
Ειδικότερα, ο Γιωτόπουλος ισχυριζόταν ότι:
«Ὡς οἱ φυσικοὶ ὀργανισμοὶ ἐξειλίχθησαν ἀπὸ τῶν στοιχειωδεστάτων καὶ ἁπλουστάτων μορφῶν, οὕτω καὶ ὁ πολύπλοκος ψυχικὸς ὀργανισμός τοῦ καθ’ ἡμᾶς πεπολιτισμένου ἀνθρώπου εἶναι προϊὸν βαθμιαίας καὶ βραδείας ἐξελίξεως. Πᾶσα ψυχὴ γεννᾶται ἁπλῆ καὶ ἀμαθής. Ἡ πρόοδος ἐν τῇ νοητικότητι ὡς καὶ ἡ πρόοδος ἐν τῇ ἠθικῇ (αἵτινες δύνανται νὰ μὴ συμβαδίζωσιν) ἐπιτελεῖται διὰ σειρᾶς πολλαπλῶν ἐνσαρκώσεων ἐφ’ ὑλικῶν σωμάτων. Τὸ εἶδος ἑκάστης ὑπάρξεως ἤρτηται πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ὑπολειπομένων πρὸς πρόοδον κενῶν προβαλλομένων ἀναγκῶν. (Λ.χ. ὁ ἐκ γενετῆς παράφρων ἢ βλὰξ γεννᾶται τοιοῦτος πρὸς ἐξάγνισιν ἁμαρτημάτων διαπραχθέντων ἐκ βαρυτάτων καταχρήσεων ἐν τῇ χρήσει τῆς νοημοσύνης ἐν προηγηθείσῃ ὑπάρξει. Ὁ εἰς ἄκρον πένης ὀφείλει τὴν τοιαύτην κατάστασιν εἰς κατάχρησιν τοῦ πλούτου ἐν τῇ προηγουμένῃ ὑπάρξει κ.λπ.).
Ἐντεῦθεν ὁ ἐκ γενετῆς ἐγκληματίας, ὡς ὁ ἀνθρωποφάγος κ.λπ., κέκτηται ψυχὴν εὑρισκομένην εἰς τὰ πρῶτα στάδια τῆς ἠθικῆς (ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲ καὶ τῆς διανοητικῆς) ἐξελίξεως αὐτῆς. Ἡ ψυχὴ αὕτη ἐνσαρκουμένη ἐν Εὐρώπῃ, τ.ἔ. μεταξὺ λαῶν πεπολιτισμένων, θέλει ἀποτελέση ἄτομον, ἡ ἐκ τῆς ὠμότητος τοῦ ὁποίου ἐντύπωσις ἔσται μεγίστη, ἐνῷ ἐνσαρκουμένη μεταξὺ ἀγρίων λαῶν, πὰρ’ οἰς ἡ ἀνθρωποκτονία, οὐδεμίαν θὰ παρῆγεν ἐξαιρετικὴν ἐντύπωσιν. Ἀπὸ τῆς τοιαύτης ἀπόψεως δέχομαι τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ LOMBROSO ὅτι ὁ ἐκ γενετῆς ἐγκληματίας “εἶναι ἄγριος παραπλανηθεῖς ἐν μέσῳ τοῦ ἡμετέρου πολιτισμοῦ”».
Τις απίστευτες αυτές (σφόδρα αντι-ορθόδοξες) θέσεις του Παναγιώτη Γιωτοπούλου (1878-1965) στηλίτευσε το 1907 ο καθηγητής Ποινικού Δικαίου και ακαδημαϊκός Τιμολέων Ηλιόπουλος (1856-1932) στην πραγματεία του για τον Λομπρόζο.
ΙΙΙ. ΓΟΥΣΤΑΥΟΣ ΛΕ ΜΠΟΝ
Την γαλλική μετάφραση του βιβλίου του Λομπρόζο είχε προλογίσει ο εξίσου διάσημος Γάλλος ιατρός, ανθρωπολόγος και κοινωνιολόγος Γουσταύος Λε Μπον (Gustave Le Bon, 1841-1931), ξακουστός για το βιβλίο του «Ψυχολογία των Μαζών».
Ο Λε Μπον, όντας αρνητής της ύπνωσης, σπεύδει στον πρόλογό του να εξηγήσει στους Γάλλους αναγνώστες για ποιον λόγο επέλεξε να συμπεριλάβει στην διευθυνόμενη από αυτόν βιβλιοθήκη «βιβλίο προωρισμένον να δικαιολογήση την ύπαρξιν των πνευματιστικών φαινομένων», αφού ο ίδιος ήταν γνωστό ότι προσπαθούσε «παντί σθένει να καταδείξει ότι τα φαινόμενα ταύτα ήσαν προϊόν καθαράς πλάνης», η οποία «δεν παρήχθη μόνον διά της απάτης, αλλά κυρίως διά της ευυποβολίμου δυνάμεως διαμέσου τινών. Η δύναμις αύτη ποικίλλει αναλόγως της ψυχικής καταστάσεως και της διανοητικότητος των παρισταμένων, και διά τούτο το αυτό διάμεσον πρόσωπον παράγει αναλόγως των παρατηρητών αποτελέσματα εντελώς διάφορα».
Ο ίδιος παρατηρεί ότι:
«μόλις ο σοφός εξέλθη εκ του πεδίου της γνώσεως, διά να εισέλθη εις το πεδίον της πίστεως, βλέπει την ψυχολογίαν αυτού καθ’ ολοκληρίαν μεταμορφουμένην. Τα ελατήρια, άτινα προκαλούσι τας βεβαιότητας αυτού, εντελώς μετατοπίζονται τότε. Εις το περί της πίστεως κεφάλαιον ο σοφός δεν είναι ανώτερος του αμαθούς. Η επιφυλακτικότης, ην δεικνύει ο άνθρωπος του εργαστηρίου αντικαθίσταται πάραυτα υπό της ευπιστίας, της οποίας είναι αδύνατον να καθορισθώσι τα όρια».
Ενόψει αυτής της παρατηρήσεως, ο Λε Μπον αποκαλύπτει στον αναγνώστη γιατί μετέφρασε το βιβλίο του πνευματιστή Λομπρόζο:
«Το παρόν βιβλίον θέλει παράσχει τας περί τούτου αποδείξεις εν εκάστη σελίδι. Ο συγγραφέας αυτού [Σ.Σ.: δηλ. ο Καίσαρ Λομπρόζο] είναι διάσημος σοφός, όστις είναι εξωκειωμένος με τας βεβαιοτάτας επιστημονικάς μεθόδους. Ευθύς δ’ ως επελήφθη της μελέτης των πνευματιστικών φαινομένων, η επιστήμη αυτού εξηφανίσθη αντικατασταθείσα υπό απεριορίστου ευπιστίας. Ως εκ τούτου δε η ανάγνωσις του έργου του τούτου είναι λίαν διδακτική. Ούτος δ’ υπήρξεν ο λόγος, δι’ ον απεφάσισα να δημοσιεύσω την μετάφρασιν τούτου, ήτις έχει προς τούτοις την αξίαν ότι παρουσιάζει πίνακα αρκούντως αυτοτελή των φαινομένων, άτινα ισχυρίζονται ότι πραγματοποιούσιν οι πνευματισταί».
Και καταλήγει ο Λε Μπον:
«Ο αναγνώστης θέλει ίδει εν αυτώ σαφώς ότι εν τη σφαίρα της πίστεως η ευπιστία είναι απεριόριστος και ότι λογική λίαν πεφωτισμένη δύναται να καταστή ανίκανος να διαλύση τας πλάνας, αίτινες εδημιουργήθησαν υπό των αισθημάτων και της υποβολής».
Εν συνεχεία παρατίθεται αυτολεξεί ο πρόλογος του Λε Μπον, όπως ακριβώς προτάσσεται στο βιβλίο που μου παρέδωσε στα τέλη του 20ού αιώνα ο θεολόγος παππούς μου Θεόδωρος (Λάκης) Κωνσταντίνου5.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΔΡΟΣ GUSTAVE LE BON
Εἰς τὴν γαλλικήν μετάφρασιν τοῦ «Πνευματισμοῦ καὶ Ὑπνωτισμοῦ»
Οἱ γνωρίζοντες τὰς περὶ τῆς Ἀναγεννήσεως τῆς Μαγείας ἐρεύνας μου θὰ ἐκπλαγῶσιν ἴσως βλέποντες ἐν τῇ ὑπ’ ἐμοῦ διευθυνομένη βιβλιοθήκη βιβλίον προωρισμένον νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ὕπαρξιν τῶν πνευματιστικῶν φαινομένων, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι ἄλλοτε προσεπάθησα παντί σθένει νὰ καταδείξῳ ὅτι τὰ φαινόμενα ταῦτα ἦσαν προϊόν καθαρᾶς πλάνης.
Ἡ τοιαύτη πλάνη δέν παρήχθη μόνον διὰ τῆς ἀπάτης, ἀλλὰ κυρίως διὰ τῆς εὐϋποβολίμου δυνάμεως διαμέσων τινῶν. Ἡ δύναμις αὕτη ποικίλλει ἀναλόγως τῆς ψυχικῆς καταστάσεως καὶ τῆς διανοητικότητος τῶν παρισταμένων, καὶ διὰ τοῦτο τὸ αὐτὸ διάμεσον πρόσωπον παράγει ἀναλόγως τῶν παρατηρητῶν ἀποτελέσματα ἐντελῶς διάφορα. Ὁ ἀποκαλύψας τὰ τοσοῦτον αξιοθαύμαστα πράγματα εἰς τὸν Λομπρόζο δὲν ἠδυνήθη νὰ καταδείξῃ οὐδὲν τὸ παρόμοιον εἰς τὰ μέλη τοῦ ψυχολογικοῦ Ἰνστιτούτου τῶν Παρισίων κατὰ τὰς πολυαρίθμους συνεδρίας τὰς προωρισμένας πρὸς παρατήρησιν αὐτοῦ.
Ὅθεν ἤθελε φανῆ λίαν ἀνωφελὲς νὰ συζητήσωμεν εἰσέτι περὶ τῶν πλανῶν τούτων, ἀλλ’ ἡ γένεσις αὐτῶν παρέχει διὰ τὸν φιλόσοφον ἀνυπολόγιστον ἐνδιαφέρον. Παρέχει πράγματι ἄπλετον φῶς περὶ τῶν αἰτίων τῆς γενέσεως καὶ ἀναπτύξεως τῶν μεγάλων πεποιθήσεων, ἐκ τῶν ὁποίων βρίθει ἡ ἱστορία καὶ αἵτινες καθώρισαν τὴν πορείαν τοῦ πολιτισμοῦ.
Ἡ μελέτη τοῦ σχηματισμοῦ καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν πεποιθήσεων τούτων ἀποτελεῖ ἕν τῶν δυσχερεστέρων προβλημάτων τῆς ψυχολογίας. Εἶναι δὲ τοσοῦτον δυσχερής, ὥστε οἱ διδάσκαλοι τῆς ἐπιστήμης ταύτης μόλις ἐτόλμησαν νὰ θίξωσι τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐνῷ δὲ τὰ ἔργα τὰ σχετικὰ πρὸς τὸν μηχανισμὸν τῆς γνώσεως καθίστανται ὁσημέραι ἀπειράριθμα, ἀπ’ ἐναντίας τὰ τοιαῦτα τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν πεποιθήσεων είναι σπανιώτατα καὶ γενικῶς μετριώτατα.
Ἐλπίζω νὰ καταδείξω εἰς ἓν μετ’ οὐ πολὺ ἐκδοθησόμενον βιβλίον ὅτι τὴν μελέτην τῆς γενέσεως τῶν πεποιθήσεων πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ τῆς πειραματικῆς ὁδοῦ καὶ ὅτι αἱ μέθοδοι τῆς εὐλόγου λογικῆς, αἱ χρησιμοποιηθεῖσαι ἐν τῇ δημιουργίᾳ τῶν γνώσεων κατ᾽ οὐδὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι, διὰ νὰ ἑρμηνεύσουν τὰς διαφόρους γνώμας καὶ τὰς πεποιθήσεις. Ἡ ἐντελῶς νέα ἀλήθεια αὕτη ἐφανερώθη εἰς ἐμὲ σαφέστατα συνεπεία ψυχολογικών τινων ἐρευνῶν, καὶ ἰδίᾳ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἰδιαίτεραι περιστάσεις μὲ ὡδήγησαν νὰ ἐξετάσω τὰ πνευματιστικά φαινόμενα. Τότε δὲ παρετήρησα ὅτι ἐπιφανεῖς σοφοί, εἰδικοὶ ἐπιστήμονες συνειθισμένοι εἰς τὰς αὐστηράς μεθόδους τῶν ἐργαστηρίων ἄγονται τάχιστα να παραδεχθῶσιν ὡς ἀναμφήριστα φαινόμενα τοσοῦτον θαυματικά, ὅσον καὶ τὰ φαινόμενα τῶν μᾶλλον θαυματικῶν παραδόσεων. Διηγοῦνται αἴφνης εἰς ἡμᾶς περὶ ἐμφανίσεων φαντασμάτων, ἅτινα ἄρχονται ν’ αποκαλύψωσι τὰ πέραν τοῦ τάφου μυστήρια, περὶ διχασμοῦ τῶν ζώντων, περί διαμέσων ἱκανῶν νά μεταβάλλωσι κατά βούλησιν τὸ βάρος τῶν διαφόρων αντικειμένων, περί πολεμιστῶν κρανοφόρων ἀναφυομένων ἐκ τοῦ σώματος νεανίδων καὶ ἀναστρεφομένων μεταξὺ τῶν παρισταμένων. Τά τοιαῦτα γεγονότα ἀποδεικνύουσιν ὅτι μόλις ὁ σοφὸς ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ πεδίου τῆς γνώσεως, διά νὰ εἰσέλθη εἰς τὸ πεδιον τῆς πίστεως, βλέπει τὴν ψυχολογικη αὐτοῦ καθ’ ὁλοκληρίαν μεταμορφουμένην. Τὰ ἐλατήρια, ἅτινα προκαλοῦσι τάς βεβαιότητας αὐτοῦ, ἐντελώς μετατοπίζονται τότε. Εἰς τὸ περὶ τῆς πίστεως κεφάλαιον ὁ σοφὸς δὲν εἶναι ἀνώτερος τοῦ ἀμαθοῦς. Ἡ ἐπιφυλακτικότης, ἣν δεικνύει ὁ ἄνθρωπος τοῦ ἐργαστηρίου ἀντικαθίσταται πάραυτα ὑπὸ τῆς εὐπιστίας, τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ καθορισθῶσι τὰ ὅρια.
Τὸ παρὸν βιβλίον θέλει παράσχει τὰς περὶ τούτου ἀποδείξεις ἐν ἑκάστῳ σελίδι. Ὁ συγγραφεὺς αὐτοῦ εἶναι διάσημος σοφός, ὅστις εἶναι ἐξωκειωμένος μὲ τὰς βεβαιοτάτας ἐπιστημονικές μεθόδους. Εὐθὺς δ’ ὡς ἐπελήφθη τῆς μελέτης τῶν πνευματιστικών φαινομένων, ή ἐπιστήμη αὐτοῦ ἐξηφανίσθη ἀντικατασταθεῖσα ὑπὸ ἀπεριορίστου εὐπιστίας. Ὡς ἐκ τούτου δὲ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ἔργου του τούτου εἶναι λίαν διδακτική. Οὗτος δ’ ὑπῆρξεν ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀπεφάσισα νὰ δημοσιεύσω τὴν μετάφρασιν τούτου, ἥτις ἔχει προς τούτοις τὴν ἀξίαν ὅτι παρουσιάζει πίνακα αρκούντως αὐτοτελῆ τῶν φαινομένων, ἅτινα ισχυρίζονται ὅτι πραγματοποιοῦσιν οἱ πνευματισταί.
Δὲν θὰ ἐξετάσω ἐνταῦθα τὰς αἰτίας τῆς εὐπιστίας, ὑπὸ τὰς ὁποίας δυνατὸν νὰ κατέχωνται οἱ σοφοί, οἵτινες ὑπεισέρχονται εἰς τὴν δικαιοδοσία τοῦ πεδίου τῆς πίστεως, προτιθέμενος νὰ σπουδάσω τὸ πρόβλημα τοῦτο εἰς ἕτερόν τι ἔργον.
Το βιβλίον τοῦ καθηγητοῦ Λομπρόζο καί πάντα τὰ ὅμοια πρὸς αὐτὸ ἀποτελοῦσι γραπτὰς ἀποδείξεις διὰ τὴν τοιαύτην μελέτην. Ὁ ἀναγνώστης θέλει ἴδει ἐν αὐτῷ σαφῶς ὅτι ἐν τῇ σφαίρᾳ τῆς πίστεως ἡ εὐπιστία εἶναι ἀπεριόριστος καὶ ὅτι λογικὴ λίαν πεφωτισμένη δύναται νὰ καταστῇ ἀνίκανος νὰ διαλύσῃ τὰς πλάνας, αἵτινες ἐδημιουργήθησαν ὑπὸ τῶν αἰσθημάτων καὶ τῆς ὑποβολής.
Τὸ ἔργον τοῦτο καταδεικνύει ὡσαύτως πόσον εἶναι δύσκολον εἰς τὰ μᾶλλον ἀνεπτυγμένα καί καλλιεργημένα πνεύματα νὰ ζήσωσιν ἄνευ θρησκείας, ἤτοι τῆς διευθυνούσης πίστεως, ἥτις εἶναι ἱκανὴ νὰ προσανατολίζη τὰς σκέψεις αὐτῶν. Ὁ πνευματισμός εἶναι ἀναμφιβόλως νέα πίστις ἐν τῷ σχηματίζεσθαι. Ἀφθονεῖ θαυμάτων ὅσον καὶ αἱ προηγηθεῖσαι αὐτοῦ δοξασίαι. Ὁ ἄνθρωπος ἀλλάσσει ενίοτε τὸ ὄνομα τῶν θεῶν αὐτοῦ, ἀλλ’ ἡ θρησκευτική διανοητικότης αὐτοῦ φαίνεται ἀδιάφθορος, καθόσον ἀποτελεῖ μέρος τῶν ὁρμεμφύτων αἰσθημάτων, ἅτινα διευθύνουσιν ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τῶν οποίων η διάνοια ἀσθενεστάτην ἀσκεῖ ἐπίδρασιν.
GUSTAVE LE BON
Βλ. και το βιβλίο του «Η μεταψυχική ως επιστήμη και ως φιλοσοφία», Αθήναι 1965.
Εν Αθήναις εκ του Τυπογραφειου “Νομικής”, 1906, σελ. 249 υποσ. 7.
Πρβλ.: