Ψυχ-οχλο-λογία vs Τυραννο-παθολογία
Κείμενο-ρετρό 87.0: Ένα επίκαιρο ποίημα του Θεόφιλου Δ. Φραγόπουλου γραμμένο πριν από μισόν αιώνα
Επιμελείται και σχολιάζει ο Κωνσταντίνος Ι. Βαθιώτης
Η βιωσιμότητα του ιστολογίου εξαρτάται από την ελάχιστη οικονομική στήριξη των αναγνωστών, η οποία ανέρχεται μόλις σε 5 € μηνιαίως ή 50 € ετησίως.
Ευχαριστώ θερμά για την αλληλεγγύη σας!
Λεπτομέρειες σχετικά με την συνδρομή υπάρχουν στον ακόλουθο σύνδεσμο:
kvathiotis.substack.com/subscribe
ΠΩΣ ΝΑ ΦΕΡΘΕΙ
H τυραννία
έχει αριστεύσει
στο μάθημα
της ψυχολογίας.
Ξέρει επομένως τι έχει
να κάνει
για να αντιμετωπίσει
κάθε κατηγορία
πολιτών.
Άλλοι τρομοκρατούνται
άλλοι αγοράζονται
άλλοι αφήνονται να πεισθούν.
Υπάλληλοι
Έμποροι
Τεχνοκράτες
Μόνο οι ποιητές
παρουσιάζουν
αυξημένη τάση
απροσδόκητων αντιδράσεων
και η ψυχολογία τούς χαρακτηρίζει
ασταθή
στοιχεία.
Το παραπάνω έξοχο ποίημα ανήκει στην συλλογή «Τα ποιήματα της σκλαβιάς» και είναι ειλημμένο από το βιβλίο του Θεόφιλου Δ. Φραγκόπουλου, Τα ποιήματα, Τόμος Δεύτερος 1957-1973, σελ. 237.
Με αφορμή το ποίημα αυτό, μπορεί κανείς να κάνει τις εξής συμπληρωματικές-ερμηνευτικές σκέψεις:
Οι τύραννοι που μας κυβερνούν, ανεξαρτήτως χρωμάτων και ονομάτων, μας μελετούν (για να μας χειραγωγούν) νυχθημερόν.
Γνωρίζουν τις συνήθειες και τις προτιμήσεις μας, με μια λέξη: τα μοτίβα μας.
Η τριμερής κατηγοριοποίηση του Φραγκόπουλου είναι αλάνθαστη:
Υπάρχουν εκείνοι που τα κάνουν πάνω τους, υπάρχουν εκείνοι που τα παίρνουν, υπάρχουν κι εκείνοι που πέφτουν θύματα εξαπάτησης.
Αν θέλαμε να φτιάξουμε έναν μνημονικό κανόνα για να μην ξεχνάμε ποτέ τα τρία αυτά είδη ανθρώπων, μπορούμε να αραδιάσουμε τρεις μετοχές που ξεκινούν από το γράμμα πι:
Πανικοβλημένοι – Πουλημένοι – Πλανεμένοι.
Η τυραννία μπορεί να ηττηθεί μόνο αν δεν καταφέρει να ελέγξει τον αστάθμητο παράγοντα.
Προς τα τέλη του 20ού αιώνα, η κατηγορία των πολιτών που, κατά τον Φραγκόπουλο, συμπεριφέρονταν απρόβλεπτα ήταν οι ποιητές.
Στην εποχή του 21ου (απατ)αιώνα έχουν σιωπήσει και οι ποιητές, όπως θα έλεγε κι ο Μπρεχτ.
Η τυραννία, όμως, μπορεί να ηττηθεί και σε μία ακόμη περίπτωση: Αν ο λαός αντιγράψει την μεθοδολογία και την μεθοδικότητα της τυραννίας στην καταγραφή των ανθρώπινων μοτίβων.
Να μελετάμε, λοιπόν, κι εμείς νυχθημερόν τους τυράννους μας!
Δύο παραδείγματα: Πρώτον, τον μπαμπούλα της πολεμικής ακρίβειας γνωρίζουμε πλέον άριστα ότι τον ψευτο-πολεμάνε με fuel pass, αντιγράφοντας τον Στάλιν που τάιζε ψίχουλα τις ξεπουπουλιασμένες κότες κι αυτές τρέχανε ξοπίσω του.
Δεύτερον, τα εκδοτικά φερέφωνα της ελληνικής και της παγκόσμιας δικτατορίας συνεχίζουν καθημερινά να τρομοκρατούν τον κοσμάκη, ψαρεύοντας με τα πρωτοσέλιδά τους στην όχθη της πρώτης κατηγορίας του Φραγκόπουλου, δηλ. στους μαζανθρώπους που λερώνουν πανεύκολα τα pampers τους.
Προβλέψιμοι τύραννοι μέχρι θανάτου!
Βδελύγματα εχιδνών που επιτρέπουμε να μας εξαπατούν και να μας φοβερίζουν!
Δεν γράφει τυχαία ο Φραγκόπουλος για την τρίτη κατηγορία των μαζανθρώπων ότι «αφήνονται να πεισθούν». Με αυτόν τον στίχο αναγνωρίζει την ατομική ευθύνη των θυμάτων της εξαπάτησης, η οποία υπό μίαν έννοια είναι πάντοτε αυτο-εξαπάτηση, αφού οι επαγρυπνούντες δεν γελιούνται!
Είμαστε σταθερά τα κακοποιημένα βρέφη των σαδιστών κυβερνομπαμπάδων μας.
Ας στρέψουμε καταπάνω τους τα δικά τους όπλα, δηλαδή τα πορίσματα της Ψυχολογίας, που γι’ αυτούς είναι Ψυχ-οχλο-λογία!
Για μας τα αντίστοιχα ωφέλιμα πορίσματα της Ψυχολογίας αφορούν τους ψυχοπαθείς της εξουσίας.
Αναζητούνται τα κατά τον ποιητή «ασταθή στοιχεία», που είναι εξπέρ στην Τυραννο-παθολογία…
Ο Θεόφιλος Φραγκόπουλος (1923-1998) γεννήθηκε στην Αθήνα με καταγωγή από τη Ζάκυνθο. Ο πατέρας του ήταν ανώτερος στρατιωτικός και η μητέρα του καταγόταν από τις οικογένειες Θεοτόκη και Πολυλά. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και τουριστικές και οικονομικές επιστήμες στο Surrey University της Αγγλίας. Γνώστης πολλών ξένων γλωσσών ταξίδεψε σε πολλές χώρες του εξωτερικού, όπως στο Λίβανο, το Παιστάν και την Τυνησία, όπου εργάστηκε ως τραπεζιτικός υπάλληλος και ως διευθυντής ναυτιλιακής εταιρείας.
Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και του εμφυλίου στρατεύτηκε στην Εθνική Αντίσταση, αρχικά ως μέλος της Ενωτικής Νεολαίας Ιερής Ταξιαρχίας και στη συνέχεια των οργανώσεων Ε.Σ.Α.Σ., Ρ.Α.Ν. και ΕΔΕΣ. Από το 1948 ώς το 1950 υπηρέτησε ως έφεδρος αξιωματικός στα Τεθωρακισμένα, ενώ αγωνίστηκε και εναντίον της απριλιανής χούντας του 1967.
Το 1950 διορίστηκε υπεύθυνος του τμήματος ξένης διαφήμισης στο ελληνικό Κέντρο Τουριστικών Μελετών. Διετέλεσε επίσης διευθυντής του ΕΟΤ (1959-1964) και πραγματοποίησε διαλέξεις για τη νεοελληνική λογοτεχνία ως επισκέπτης καθηγητής στα πανεπιστήμια Bochum της Δυτικής Γερμανίας και Boston των Ηνωμένων Πολιτειών.
Στο χώρο της λογοτεχνίας ασχολήθηκε με το μυθιστόρημα, την ποίηση και το θέατρο, ενώ έγραψε και δοκίμια. Πρωτοεμφανίστηκε το 1943 με τη δημοσίευση του ποιήματος Mantua στο περιοδικό Παλμός και το 1953 κυκλοφόρησε την ποιητική συλλογή Ποιήματα. Συνεργάστηκε με τα περιοδικά Φιλολογικά Χρονικά, Τα Νέα Ελληνικά, Σημερινά Γράμματα, Εποχές, Η Συνέχεια, Τομές, Σταθμοί, την εφημερίδα Καθημερινή κ.α. Μέλος της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, τιμήθηκε με το Α΄ Κρατικό Βραβείο Θεάτρου για το έργο του Καρτερία, το βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για τη συλλογή δοκιμίων Tagliche Ernte και το λογοτεχνικό βραβείο Φρειδερίκου Μάθιους (1995). Κείμενά του μεταφράστηκαν στα γαλλικά, τα αγγλικά και τα ιταλικά, ενώ ποιήματά του περιλήφθηκαν σε ξένες ανθολογίες. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Θεόφιλου Φραγκόπουλου βλ. Αργυρίου Αλεξ., «Θεόφιλος Φραγκόπουλος», Η ελληνική ποίηση· Η πρώτη μεταπολεμική γενιά, σ.260-261. Αθήνα, Σοκόλης, 1982.
Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, Ε.ΚΕ.ΒΙ.
Κύριε Καθηγητά μόνο όσοι διαθέτουν πραγματική ευρύτητα πνεύματος και βαθιά παιδεία — αυτό που στη σύγχρονη επιστημονική ορολογία αποκαλείται «διεπιστημονικότητα» — είναι σε θέση να προσεγγίσουν και να συνδέσουν ουσιαστικά τέτοιου είδους αναφορές.
Η σύζευξη της ποίησης με την πολιτική και την ψυχολογία δεν αποτελεί μια απλή διανοητική άσκηση, αλλά μια σύνθετη διαδικασία κατανόησης του ανθρώπου και της κοινωνίας. Μόνο έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε τι μας συμβαίνει...
Σας ευχαριστούμε για μια ακόμα φορά...
Είμαστε άρρωστοι βαριά από νοσταλγία / μας περιμένουν τα τσιγκέλια στα σφαγεία…
(Μάνος Ελευθερίου)
Τον Ιούλιο του 1937, το ναζιστικό καθεστώς της Γερμανίας εγκαινίασε στο Μόναχο μια έκθεση έργων σύγχρονης τέχνης, με τον αιρετικό τίτλο «Εκφυλισμένη Τέχνη». Η έκθεση οργανώθηκε προκειμένου να χρησιμεύσει ως επίσημο σινιάλο για μια ολομέτωπη σύγκρουση του Καθεστώτος με το κίνημα του μοντερνισμού.
Με μια επιχείρηση «σκούπα», υπό την επίβλεψη του Adolf Ziegler, συγκεντρώθηκαν πάνω από 600 έργα τέχνης από ιδιωτικές συλλογές και μουσεία της Γερμανίας. Τα έργα αυτά στοιβάχτηκαν στο Αρχαιολογικό Ινστιτούτο του Πανεπιστημίου του Μονάχου και παρουσιάστηκαν στο κοινό με τις χειρότερες μουσειολογικές προδιαγραφές.
Τοποθετημένα χαοτικά, πλαισιωμένα με απαξιωτικά συνθήματα και κακοφωτισμένα, ουσιαστικά ακυρώθηκαν και μαζί τους ακυρώθηκαν και οι δημιουργοί των έργων. Κάτι χειρότερο. Στιγματίστηκαν ως «εκφυλισμένοι καλλιτέχνες».
Λοιδορήθηκαν καλλιτέχνες όπως ο Otto Dix ο οποίος είχε πολεμήσει στην μάχη του Somme, μια απ’ τις πιο φονικές μάχες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, εγγράφοντας την εφιαλτική αυτή εμπειρία στα ζωγραφικά και χαρακτικά έργα του.
Κατά την ημέρα των εγκαινίων της έκθεσης ο Adolf Hitler επανέλαβε την επίσημη θέση του κόμματος για την μοντέρνα τέχνη:
«Το κράτος πρέπει να λειτουργήσει ως φρουρός της χιλιετούς προοπτικής του γερμανικού έθνους και ως εκ τούτου οφείλει να απομονώσει ως ακατάλληλους για τη διαιώνιση της γερμανικής φυλής όλους εκείνους οι οποίοι έχουν κάποια εμφανή ασθένεια ή πάσχουν από κάποιο κληρονομικό νόσημα, το οποίο μπορεί να μεταδώσουν».
Υπ’ αυτήν την έννοια, οι «εκφυλισμένοι καλλιτέχνες» μπορούσαν να μεταδώσουν μια πολύ επικίνδυνη ασθένεια. Την «πανούκλα» του μοντερνισμού.
Επρόκειτο για όλους εκείνους που δεν ήταν συμβατοί με το βιοϊατρικό όραμα των εθνικοσοσιαλιστών για μια άρια τέχνη, και ως εκ τούτου, δεν θα μπορούσαν ποτέ να αποτελέσουν ζωτικό κομμάτι του εθνικοσοσιαλιστικού οράματος.
Πίσω απ’ το πρόσχημα για μια άρια, γερμανική τέχνη κρυβόταν κάτι βαθύτερο…
Στην προσπάθειά τους να καθαρίσουν το σώμα της τέχνης από εκφυλιστικά και ξένα προς αυτό στοιχεία, οι κοινωνικοί δαρβινιστές του Τρίτου Ράιχ δήλωναν την επιθυμία τους να καθαρίσουν περαιτέρω και το κοινωνικό σώμα από ξένα και παρασιτικά στοιχεία.
Ο ζωγράφος Max Beckmann την ημέρα των εγκαινίων της «Εκφυλισμένης Τέχνης» έφυγε για το Άμστερνταμ.
Ο George Grosz είχε καταφύγει ήδη στην Νέα Υόρκη.
Ο Ernst Ludwig Kirhner αυτοκτόνησε μετά από παρατεταμένη κατάθλιψη, το 1938 στην Ελβετία.
Ο Otto Freundlich – το γλυπτό του οποίου “The New Man” έγινε η επίσημη αφίσα της Έκθεσης – συνελήφθη το έτος 1943, για να οδηγηθεί στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Majdanek, όπου δολοφονήθηκε σχεδόν ταυτόχρονα με την άφιξή του.
Η έκθεση «Εκφυλισμένη Τέχνη» συνέχισε την περιοδεία της για τέσσερα ακόμη χρόνια στις μεγάλες πόλεις της Γερμανίας και της Αυστρίας. Στο τέλος αυτής της περιοδείας κάποια έργα πουλήθηκαν σε δημοπρασίες στην Ελβετία και τη Γαλλία. Τα περισσότερα κάηκαν στην πυρά, προαναγγέλλοντας τα κρεματόρια στα στρατόπεδα του θανάτου και, εν τέλει, το Ολοκαύτωμα.