Από τον οθωμανικό στον μητσοτακικό ζυγό
Κείμενο-ρετρό 88.0: Τα θεμέλια του αυταρχισμού στην ελληνική κοινωνική δομή
Επιμελείται και σχολιάζει ο Κωνσταντίνος Ι. Βαθιώτης
1821: Οι πρόγονοί μας αποτίναξαν τον οθωμανικό ζυγό.
2026: Οι σημερινοί Έλληνες υπέκυψαν στον μητσοτακικό ζυγό.
1821: Ελευθερία ή θάνατος!
2026: Τεχνολογία ή ελευθερία!
2017: Να θυμόμαστε πάντοτε τι είπε η Παναγία μας στην Βασιλική Πλεξίδα, την οποία έσωσε θαυματουργικά μετά την πτώση του ελικοπτέρου στο οποίο επέβαινε:
Να κηρύττεις το θαύμα που σου έγινε για να δυναμώσει η πίστη όλων ενόψει των επερχόμενων έσχατων γεγονότων!
Με αφορμή την σημερινή επετειακή ημέρα, αξίζει ο αναγνώστης να διαβάσει ένα κείμενο-ρετρό που γράφτηκε πριν από ακριβώς μισόν αιώνα.
Όποιος νομίζει ότι, μετά την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού, οι Έλληνες ανέκτησαν την ελευθερία τους είναι βαθιά γελασμένος. Όπως επισημαίνει ο Βασίλης Φίλιας, καθηγητής κοινωνιολογίας του Παντείου πανεπιστημίου, σε ένα άκρως διαφωτιστικό κείμενό του υπό τον τίτλο «Τα θεμέλια του αυταρχισμού στην ελληνική κοινωνική δομή (1821-1940)», δημοσιευμένο στο βιβλίο του «Δοκίμια Κοινωνιολογίας» (εκδ. Μπουκουμάνη, Αθήνα 1976, σελ. 67 επ.· πρόκειται για εισήγηση σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης στο πλαίσιο του ελληνικού μήνα του Λονδίνου [London School of Economics, 24.11.1975]), στην πραγματικότητα οι μεγάλοι γαιοκτήμονες που αποτελούσαν τις κυρίαρχες δυνάμεις του υπόδουλου ελληνισμού δεν ήθελαν την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού μέσω της Ελληνικής Επανάστασης.
Άπαξ, όμως, και έγινε η επανάσταση, οι δυνάμεις αυτές φρόντισαν να θέσουν υπό τον πλήρη έλεγχό τους τον κρατικό μηχανισμό του νεοϊδρυθέντος ελληνικού κράτους, απλώνοντας τα πλοκάμια τους σε όλους τους τομείς του πολιτικού και κοινωνικού βίου των Νεοελλήνων. Κινητήριος μοχλός αυτού του ελέγχου ήταν το σύστημα της εκλογικής πελατείας.
Οι αστικοποιημένοι γαιοκτήμονες ταυτίσθηκαν με το Κράτος και όχι με την κοινωνία, την οποία αντιμετώπιζαν εχθρικά. Ήσαν αντιλαϊκές δυνάμεις και όχι αντιαγροτικές ή αντιεργατικές. Γι’ αυτό και κατέφευγαν στον κρατικό καταναγκασμού σε βάρος του λαού, οσάκις η διασφάλιση της κοινωνικής ειρήνης μέσω του συστήματος της εκλογικής πελατείας ήταν ανέφικτη. Είναι συγκλονιστική η επισήμανση του Φίλια ότι, κάθε φορά που φαινόταν ότι βρισκόταν υπό κυοφορία κάποιο λαϊκό κίνημα, επιστρατεύονταν οι μηχανισμοί κατάπνιξής του: η διαμόρφωση του κατάλληλου εκλογικού νόμου και η εκλογική νοθεία ήταν δύο κλασικά τεχνάσματα για την επίτευξη του πολυπόθητου στόχου της διατήρησης των κυρίαρχων δυνάμεων στην εξουσία. Το φαινόμενο αυτό εξηγεί περίφημα τον λυσσαλέο «πόλεμο» που διεξάγει η σημερινή κυβέρνηση εναντίον κάθε νέου κινήματος ή κόμματος που φαίνεται να προσελκύει το ενδιαφέρον και να συγκεντρώνει την προτίμηση μιας υπολογίσιμης μερίδας του εκλογικού σώματος.
Δεδομένου ότι οι δυνάμεις αυτές δεν διαδραματίζουν κανέναν ουσιαστικό παραγωγικό ρόλο, επιχειρούν να διαιωνίζονται στον εξουσιαστικό θώκο μέσω της προσκόλλησης σε ξένους προστάτες, που υποτίθεται ότι φροντίζουν για το «καλό» της Ελλάδος. Έτσι, οι εναλλασσόμενες κυβερνήσεις του σύγχρονου ελληνικού κράτους είναι πάντοτε ξενόδουλες!
Ταυτοχρόνως, τα κόμματα παρέμειναν διαχρονικώς προσωποπαγή, κόμματα εκλογικής πελατείας και ευκαιριακής πεζοδρομιακής επιρροής, ενώ το αγροτικό, το συνεταιριστικό και το συνδικαλιστικό κίνημα δεν μπόρεσαν ποτέ να απαλλαγούν από την καταπιεστική κηδεμονία του Κράτους. Γι’ αυτό, όταν βλέπουμε σήμερα να ξεχύνεται ο κόσμος στους δρόμους προκειμένου να διαμαρτυρηθεί για την αντιλαϊκή πολιτική της κυβέρνησης, θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο μαζικός αυτός ξεσηκωμός είναι απολύτως ελεγχόμενος από το ίδιο το Κράτος, όπως αυτό ενσαρκώνεται στην εκάστοτε κυβέρνηση, ώστε να ενεργοποιηθεί η βαλβίδα εκτόνωσης της λαϊκής οργής.
Και αντιστρόφως: όταν οι δρόμοι μένουν άδειοι, παρότι θα ήταν αναμενόμενο να οργανωθούν συλλαλητήρια (βλ. π.χ. την απουσία συνδικαλιστικών πρωτοβουλιών στην εποχή της πανδημίας, όπου η ελευθερία και η αξιοπρέπεια του πολίτη επλήγη κατά τρόπο πρωτοφανή), το Κράτος είναι αυτό που δεν έχει δώσει στους συνδικαλιστές το πράσινο φως για «κινητοποιήσεις».
Τέλος, οι κυρίαρχες δυνάμεις καταφέρνουν πάντοτε να ελέγχουν και όλους εκείνους τους θεσμούς που θα μπορούσαν να υψώσουν λαϊκά αναχώματα στην αυτοαναπαραγόμενη πολιτική εξουσία. Μια εξουσία, η οποία επιλέγει πάντοτε το κυβερνητικό ρόστερ της μέσα από συγκεκριμένα «τζάκια» που διοικούν τον λαό χάριν κληρονομικού δικαιώματος. Έτσι, η εκκλησία και τα πανεπιστήμια αποτελούν προπαγανδιστικούς μηχανισμούς απορρόφησης των αντικυβερνητικών κραδασμών!
Παράλληλα, οι κυρίαρχες δυνάμεις μεριμνούν ώστε η κοινωνία να βρίσκεται σε κατάσταση αποδιοργάνωσης, υπολειτουργικότητας και αδυναμίας, προσπαθώντας να επιβιώσει μαχόμενη ενάντια στις διαδοχικές ή σωρευτικές κρίσεις που προαναγγέλλουν συχνά-πυκνά οι κυβερνώντες, υποσχόμενοι ψηφοθηρικά ότι θα λάβουν «μέτρα» για την καταπολέμησή τους, ενώ τις περισσότερες φορές είναι οι ίδιοι οι πολιτικοί εκείνοι που, εκτελώντας άνωθεν εντολές ως πιστές μαριονέτες της υπερεθνικής ελίτ, έχουν προκαλέσει (ή εσκεμμένως δεν έχουν εγκαίρως αναχαιτίσει) τις λεγόμενες κρίσεις (τώρα είναι τόσο πολλές οι κρίσεις, που εφηύραν τον όρο «πολυκρίση»).
Ο Φίλιας καταλήγει σε ένα συμπέρασμα που μόνο κατάθλιψη μπορεί να μας προκαλέσει, αφού από τον 19ο αιώνα μέχρι και σήμερα δεν φαίνεται να έχει αλλάξει το παραμικρό σε σχέση με το μοτίβο που ακολουθούν οι κυρίαρχες δυνάμεις, δηλ. τα «πολιτικά τζάκια» (οι αστικοποιημένοι γαιοκτήμονες που έχουν τις ρίζες τους στους κοτζαμπάσηδες):
«Υπάρχει καθολική ψηφοφορία, αλλά η λαϊκή θέληση δεν εκφράζεται ελεύθερα. Ο ψηφοφόρος είναι υποχείριος, οικονομικά και κοινωνικά, στον τοπικό ισχυρό πολιτικό παράγοντα, στον οποίο δίνει την ψήφο του, για να εξασφαλίσει την υψηλή «προστασία» του. Αλλά και όπου δεν είναι αποτελεσματικό το μέσο αυτό, εφαρμόζεται εκλογική βία ή νοθεία ή και τα δύο μαζί. Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου ο ψηφοφόρος καταφέρνει να εκφράσει ελεύθερα τη θέλησή του, προδίδεται σ’ ένα ανώτερο επίπεδο: Το πρόσωπο που στέλνει στη Βουλή αφομοιώνεται τελικά στους μηχανισμούς του κατεστημένου και προδίδει την εντολή του. Όλες ανεξαίρετα οι ανανεωτικές ομάδες που, κατά καιρούς, εμφανίστηκαν στην ελληνική δημόσια ζωή, στο τέλος αφομοιώθηκαν και υπηρέτησαν την ολιγαρχία, της οποίας την κυριαρχία είχαν αρχικά αμφισβητήσει».
Στην συνέχεια παρατίθεται αυτολεξεί το σπάνιο κείμενο του Βασίλη Φίλια (οι τίτλοι έχουν τεθεί από τον γράφοντα χάριν διευκόλυνσης των αναγνωστών), στο οποίο πρόσβαση θα έχουν μόνο οι συνδρομητές του ιστολογίου. Η ανάγνωσή του θα βοηθήσει να κατανοήσουμε για ποιον λόγο και με ποιον τρόπο από τον οθωμανικό περάσαμε στον μητσοτακικό ζυγό.
