Γυναικοκτονία: Ο ποινικός λαϊκισμός ενός «πολιτικού ζόμπι»
Μαθήματα εφαρμοσμένης προπαγάνδας / Μάθημα 63o
Γράφει ο Κωνσταντίνος Ι. Βαθιώτης
Και ξαφνικά, το «πολιτικό ζόμπι» που ακούει στο όνομα Αλέξης Τρίπρας θυμήθηκε την λαϊκιστική-προπαγανδιστική του τέχνη.
Σκέφθηκε, λοιπόν, να αγγίξει τις ευαίσθητες, συναισθηματικές χορδές του εκλογικού σώματος («παλιά μου τέχνη κόσκινο»), μήπως και αλιεύσει κάποιες χρήσιμες (και κρίσιμες) ψήφους, οι οποίες μοιάζουν με το φρέσκο αίμα που χρειάζεται ένας άρτι νεκραναστημένος, προκειμένου να κρατηθεί ζωντανός μέχρι να ξημερώσει (ή λόγω ανάποδου κόσμου: να νυκτώσει), δηλ. μέχρι να ανοίξουν οι επόμενες, εν πολλοίς κάλπικες, κάλπες.
Ο πάλαι ποτέ Πρόεδρος του Δεκαπενταμελούς ανέσυρε στην επιφάνεια από τον πάτο της δεξαμενής του λαϊκισμού το φεμινιστικό πλαγκτόν της «γυναικοκτονίας», χάριν της οποίας τα τελευταία χρόνια έχει χυθεί άφθονο μελάνι. Φυσικά, κάθε άλλο παρά τυχαίως είχε κάνει το πολιτικό του ντεμπούτο το 1990 στην εκπομπή της σταθερά συστημικής Άννας Παναγιωταρέα1, όταν ακόμη ο Αλέξης δεν είχε αρχίσει να αντιγράφει τις φωνητικές χορδές του Ανδρέα Παπανδρέου και γι’ αυτό με δυσκολία άρθρωνε τις λέξεις του.
Το νέο κόμμα του που φέρει το γελοίο όνομα ΕΛ.Α.Σ εξέδωσε ανακοίνωση, με το εξής περιεχόμενο:
«Η πρόσφατη γυναικοκτονία που συγκλονίζει την ελληνική κοινωνία δεν είναι μεμονωμένο έγκλημα. Αποτελεί ακραία έκφραση έμφυλων ανισοτήτων, σχέσεων κυριαρχίας και της αντίληψης ότι η γυναίκα μπορεί να αποτελεί αντικείμενο ελέγχου και ιδιοκτησίας. Συνδέεται όμως και με την αποτυχία ουσιαστικής διαχείρισης όλων αυτών εκ μέρους της κυβέρνησης.
Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου, που καταστρέφει ζωές και προσβάλλει θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, διεκδικεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο πρόληψης, προστασίας και κοινωνικού μετασχηματισμού: ισχυρές δημόσιες δομές στήριξης, ουσιαστική εκπαίδευση στην ισότητα και πολιτική βούληση που θα τοποθετεί την ανθρώπινη αξιοπρέπεια πάνω από κάθε άλλη προτεραιότητα».
Μεταξύ άλλων, η ΕΛ.Α.Σ ζητά από την Πολιτεία:
«να αναγνωρίσει θεσμικά την πραγματικότητα, με την καθιέρωση του όρου γυναικοκτονία στον Ποινικό Κώδικα, ώστε να αποτυπώνεται ρητά το έμφυλο κίνητρο του εγκλήματος και η σχέση εξουσίας που το παράγει».
H ανακοίνωση της ΕΛ.Α.Σ έκλεισε με το γνωστό, σιχαμερό, καθότι αυταρχικό σλόγκαν της περιώνυμης μηδενικής ανοχής2, που τόσο συχνά αξιοποιεί η μητσοτακική Νέα Δικτατορία στην προσπάθειά της να δείξει αποφασιστικότητα για την καταπολέμηση της εγκληματικότητας:
«Καμία ανοχή στην έμφυλη βία. Καμία ανοχή στις συνθήκες που την τροφοδοτούν».
Η ανωτέρω ανακοίνωση εξεδόθη με αφορμή το φρικαλέο περιστατικό της Καλαμάτας, όπου η σύζυγος του δράστη βρέθηκε νεκρή στο σπίτι της, σε εμβρυακή στάση, φέροντας συνολικά 45 μαχαιριές σε διάφορα σημεία του σώματός της (σύμφωνα, ωστόσο, με την διαδεδομένη επιστημονική βιβλιογραφία, ο τόσο μεγάλος αριθμός μαχαιριών [overkill]3 παραπέμπει σε δράστη που βρίσκεται εκτός εαυτού, στην γλώσσα του Ποινικού Κώδικα: εν βρασμώ ψυχικής ορμής, ή σε ακόμη πιο τεχνική ορολογία: σε κατάσταση αψιθυμικής έκρηξης). Τα δύο παιδιά τους φέρεται να κοιμούνταν στο διπλανόδωμάτιο, ενώ οι γείτονες ξύπνησαν από τα ουρλιαχτά της 39χρονης Βασιλικής.
Πάντως, όποιος αναδιφήσει σε αρχειακό υλικό εφημερίδων του προηγούμενου αιώνα, θα διαπιστώσει ότι τέτοιες ανθρωποκτονίες, και μάλιστα ακόμη πιο αποτρόπαιες, διαπράττονταν ήδη από τότε.
Χαρακτηριστική περίπτωση είναι εκείνη που είδε το φως της δημοσιότητας τον Νοέμβριο του 1977, όταν o οικοδόμος Σωτήριος Μαυρονάσιος είχε σφάξει την σύζυγό του σαν αρνί μπροστά στα παιδιά του χρησιμοποιώντας χασαπομάχαιρο.
Ανεξίτηλη, βεβαίως, έχει μείνει στην μνήμη μας ο τεμαχισμός του σώματος της 18χρονης Ζωής Φραντζή από τον σύζυγό της Παναγιώτη τον Ιούνιο του 1987, ο οποίος, δίκην κρεοπώλη, είχε διαμελίσει το πτώμα της σε 11 κομμάτια και το είχε πετάξει εντός σακούλας στον κάδο των σκουπιδιών, όπου το βρήκε τυχαίως ένας συλλέκτης γραμματοσήμων!
Kι όμως, εις μάτην θα επιχειρήσει ο σημερινός μελετητής να εντοπίσει στον ημερήσιο και κυριακάτικο Τύπο εκείνης της εποχής τον όρο «γυναικοκτονία», που σήμερα γράφεται και αναμασάται με τόση ευκολία!
Ανέκαθεν κάποιοι κτηνώδεις άνδρες σκότωναν κατά τρόπον ειδεχθή τις συζύγους τους, αλλά μόλις προ ολίγων ετών φούντωσε η νεοταξίτικη φεμινιστική μόδα να ερμηνεύεται σχεδόν κάθε συζυγοκτονία ως γυναικοκτονία και να προπαγανδίζεται περίπου ως γενοκτονία.
Για μία ακόμη φορά, λοιπόν, ένα νεοταξίτικο κόμμα εργαλειοποιεί τον Ποινικό Κώδικα ψηφοθηρικά (πρόκειται για το φαινόμενο του «ποινικού λαϊκισμού»4), εκκινώντας από την φαντασίωση ότι το Ποινικό Δίκαιο είναι ικανό να διορθώσει κάθε μικρή και μεγάλη κοινωνική παθογένεια, την ώρα που οι πρωτογενείς θεσμοί της κοινωνικοποίησης, δηλ. η οικογένεια και το σχολείο, έχουν χρεωκοπήσει5.
H κεντρική θέση των εισηγητών αναγνώρισης της «γυναικοκτονίας» (παλαιότερα, στην δημοσιογραφική γλώσσα, ήταν συνήθης η χρήση του όρου «συζυγοκτονία»6) ως εγκλήματος έμφυλης βίας που διαπράττεται από τον άνδρα σε βάρος της γυναίκας, «επειδή αυτή είναι γυναίκα»7, πολύ δύσκολα μπορεί να επιβεβαιωθεί στις επιμέρους περιπτώσεις, αν και ήδη στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα υπήρξε μία υπόθεση, όπου είχε καταγραφεί γυναικοκτόνο κίνητρο.
Πρόκειται για την «υπόθεση Δημήτρη Ζάγκα», η οποία αναφέρεται από τους Κακαουνάκη/Μπαρτζινόπουλου στο βιβλίο τους «Οι μεγάλες δίκες στην Ελλάδα»:8
«Δεν τον ενδιέφερε να σκοτώση την άτυχη Μαρία Μπαβέα σαν Μαρία Μπαβέα. Ήθελε να σκοτώση την γυναίκα. Την οποιαδήποτε γυναίκα. Και στο πρόσωπό της όλες τις γυναίκες»9.
Εν τούτοις, όπως η ιδιότητα του τυράννου και, αντιστοίχως, του κατατυραννισμένου προσώπου δεν εξαρτάται από το φύλλο του δράστη και του θύματος, αλλά από την ροπή ενός ανθρώπου να επιβάλλεται, ασκώντας κυριαρχία επί του συνανθρώπου του, εξ αυτού δε του λόγου προτείνεται πλέον να αντικατασταθεί ο όρος «Σύνδρομο Κακοποιημένης Γυναίκας» (Battered Woman Syndrome) από τον όρο «Σύνδρομο Κακοποιημένου Προσώπου» (Battered Person Syndrome)10, έτσι και ο όρος «γυναικοκτονία» είναι, στην γενικότητά του, ακατάλληλος να περιγράψει το αληθές αίτιο της θανάτωσης, δηλ. ότι ο συγκεκριμένος άνδρας συμπεριφέρθηκε ως μια τυραννική-χειριστική και, ταυτοχρόνως, ναρκισσιστική προσωπικότητα, που ήθελε να επιβληθεί τιμωρητικά σε ένα ευάλωτο πρόσωπο.
Άρα, στην θέση της δολοφονημένης γυναίκας, θα μπορούσε να βρίσκεται ένας ευάλωτος άνδρας, π.χ. ο σύντροφος μιας ομοφυλοφυλικής σχέσης ή ο γιος του δολοφόνου.
Περαιτέρω, αν ισχύει η φεμινιστική εξήγηση ότι οι άνδρες σκοτώνουν κατά κανόνα τις γυναίκες, επειδή έχουν γαλουχηθεί μέσα στα νάματα της πατριαρχικής κοινωνίας, τότε εγείρεται το εξής κεφαλαιώδους σημασίας ερώτημα:
«Μπορούμε να τιμωρήσουμε αυστηρότερα τον δράστη για κάτι που είναι ριζωμένο στις δομές μιας ολόκληρης κοινωνίας;»11.
Και είναι, άραγε, το Ποινικό Δίκαιο ο κατάλληλος θεσμός για να εξουδετερωθεί η πατριαρχία;12
Εύστοχα επισημαίνει ο Σπύρος Βλαχόπουλος, καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στην Νομική Σχολή ΕΚΠΑ, την ακόλουθη πλάνη:
Με την χρήση του όρου «γυναικοκτονία» «θα βελτιώσουμε τον νομικό μας οπλοστάσιο και θα αντιμετωπίσουμε το υπαρκτό πρόβλημα της δολοφονίας μεγάλου αριθμού γυναικών, αντί να στρέψουμε την προσοχή μας στη θεραπεία των αιτίων που προκαλούν τα περιστατικά αυτά»13.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ:
Δυστυχώς παρά τις συνεχείς εκκλήσεις του γράφοντος για στήριξη του ιστολογίου (με το «τεράστιο» ποσό των 5 ευρώ μηνιαίως ή των 50 ευρώ ετησίως), στο οποίο δημοσιεύθηκαν εκατοντάδες άρθρα, που κοντεύουν να αγγίξουν την χιλιάδα, η ανταπόκριση ήταν μέχρι σήμερα (αποκαρδιωτικά) πενιχρή. Όπως πολλάκις έχω επισημάνει, για να μπορέσω να συνεχίσω αυτήν την αιματηρή προσπάθεια με σκοπό την διαφώτιση του κόσμου αναφορικά με το παγκόσμιο σχέδιο σωματικής και πνευματικής άλωσης της ανθρωπότητας μέσα από την ανάδειξη άλλοτε πρωτότυπων και άλλοτε σπάνιων και επίκαιρων κειμένων ιδίως από το μακρινό παρελθόν είναι απαραίτητο να μη χρειάζεται να ασκώ παράλληλα το δικηγορικό επάγγελμα. Η αραίωση της συγγραφικής δράσης στο ιστολόγιο τον τελευταίο καιρό οφείλεται ακριβώς σε αυτήν την ανάγκη.
Λεπτομέρειες σχετικά με την συνδρομή υπάρχουν στον ακόλουθο σύνδεσμο:
kvathiotis.substack.com/subscribe
Βλ. π.χ. Heiden, Understanding parricide: When sons and daughters kill parents, 2012, σελ. 242.
Πρβλ. τις πρόσφατες σκέψεις του καθηγητή Νομικής Σχολής ΑΠΘ Γρηγόρη Καλφέλη: https://www.tovima.gr/2026/06/06/opinions/dolofonies-gynaikon-xreiazontai-allages-ston-poiniko-kodika/
Όλως ενδεικτικώς βλ. εφημ. «Έθνος», 7.12.1961, σελ. 5· «Απογευματινή», 3.7.1974, σελ. 1· «Ακρόπολις», 29.11.1977, σελ. 1.
Βλ. ιδίως Diana Russell, Preface, in: Radford/Russell (επιμ. έκδ.), Femicide, The Politics of Woman Killing, 1992, σελ. iv.
Αθήνα 1971, σελ. 119 επ., 122.
Πρβλ. την είδηση που δημοσιεύθηκε στην εφημ. «Ακρόπολις» την 29.11.1977, σελ. 12, ότι ο Τζιάννι Μάριο Καράνι μαχαίρωσε «χωρίς λόγο» την Σάντρα Σαλούστρι, «με μοναδικό σκοπό να “ολοκληρωθή”».
Βλ. π.χ. Gena Rachel Hatcher, The Gendered Nature of the Battered Woman Syndrome: Why Gender Neutrality Does Not Mean Equality, NYU Annual Survey of American Law 59 (2003), σελ. 21 επ., 27.
Montenegro, Femizid und Strafrecht, JZ 2023, σελ. 549 επ., 552.
Βλ. και Vathiotis, Literarische Giftmordfallen aus strafrechtlichem Blickwinkel, ZfIStW 2025, σελ. 113 επ., 124, υποσ. 104· σχετικά με την θέση ότι ο όρος «γυναικοκτονία» είναι «ασυμβίβαστος με τις αξιωματικές αρχές» του Ποινικού Δικαίου βλ. Δημόπουλο, Εγκληματολογία, 2022, σελ. 878.
Βλαχόπουλος, Πολιτική ορθότητα: Η σύγχρονη λογοκρισία;, εκδ. Ευρασία, 2024, σελ. 61.