Τα επικίνδυνα δώρα των τεχνομανιακών Δαναών
Kείμενο-ρετρό 93.0: Ένας συνδυασμός προφητειών από τον Άλβιν Τόφλερ (1991) και τον Κώστα Καβαθά (1979)
Γράφει ο Κωνσταντίνος Ι. Βαθιώτης
Οι «τεχνολάτρες» ή, ορθότερα, «τεχνομανιακοί» επιμένουν να εθελοτυφλούν μπροστά στον απολύτως ορατό κίνδυνο της ξέφρενης πορείας της ανθρωπότητας προς το χείλος του γκρεμού.
Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα «τεχνομανιακού» από την εποχή του 20ού αιώνα ήταν ο Αμερικανός μελλοντολόγος Άλβιν Τόφλερ, ο οποίος, στο εμβληματικό έργο του «Το σοκ του μέλλοντος», και, ειδικότερα, στην ενότητα με τίτλο «Εξημερωτική τεχνολογία» (μτφ.: Έλσα Νικολάου, εκδ. Κάκτος, Αθήνα 1991, σελ. 426 επ.), έγραφε:
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
«Δεν μπορούμε και δεν πρέπει να εμποδίσουμε την πρόοδο της τεχνολογίας. Μόνο κάποιοι ρομαντικοί ηλίθιοι φλυαρούν για την επιστροφή σε μία “φυσική κατάσταση”. Η φυσική κατάσταση είναι αυτή όπου τα μωρά ζαρώνουν και πεθαίνουν από έλλειψη στοιχειώδους ιατρικής περίθαλψης, όπου ο υποσιτισμός αποδυναμώνει τον εγκέφαλο, όπου, όπως μας θυμίζει ο Χομπς, η ζωή είναι «φτωχή, βρόμικη, κτηνώδης και σύντομη». Το να γυρίσουμε την πλάτη στην τεχνολογία, δε θα ήταν μόνο ηλίθιο αλλά και ανήθικο.
Με το δεδομένο ότι η πλειονότητα των ανθρώπων με μια έννοια ζει ακόμη στον δωδέκατο αιώνα, ποιοι φανταζόμαστε ότι θα πετάξουν το κλειδί της οικονομικής προόδου; Εκείνοι που ξεστομίζουν αντι-τεχνολογικές ανοησίες στο όνομα κάποιων αόριστων “ανθρώπινων αξιών” θα πρέπει να απαντήσουν σε “ποιων ανθρώπων” τις αξίες αναφέρονται. Το να γυρίσουμε πίσω τον χρόνο θα ήταν σαν να καταδικάζουμε δισεκατομμύρια ανθρώπους σε απέραντη και μόνιμη δυστυχία τη στιγμή ακριβώς που καθίσταται δυνατή η απελευθέρωσή τους. Είναι προφανές ότι αυτό που χρειαζόμαστε είναι περισσότερη και όχι λιγότερη τεχνολογία».
ΚΑΤΑΣΤΡΕΠΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΝΕΡΓΕΙΕΣ
Ωστόσο, ότι η τεχνολογία έχει καταστρεπτικές παρενέργειες είναι κάτι που το έβλεπε και ο ίδιος ο Τόφλερ. Ειδικότερα, παραδεχόταν ότι οι παρενέργειες αυτές είναι πιθανό να πλήξουν τον πλανήτη διαταράσσοντας την «φυσική οικολογία». Σε ό,τι αφορά μεν την θάλασσα ανέφερε τον «κίνδυνο θερμικής ρύπανσης των ωκεανών, με την υπερθέρμανση των θαλασσών, με την καταστροφή ανυπολόγιστων ποσοτήτων θαλάσσιας ζωής, ακόμη ίσως και με την τήξη των πολικών πάγων», σε ό,τι αφορά δε την ξηρά ανέφερε την συγκέντρωση μεγάλων «μαζών πληθυσμού σε τόσο μικρές αστικο-τεχνολογικές νησίδες, ώστε το οξυγόνο της ατμόσφαιρας μπορεί να αρχίσει να εξαντλείται πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι αντικαθίσταται, με κίνδυνο να εμφανιστούν νέες Σαχάρες στη θέση των σημερινών πόλεων».
ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣEΩΣ
Σε όλα αυτά, ο Τόφλερ εντόπιζε «τα πρώτα σπέρματα μιας εξέγερσης σε παγκόσμια κλίμακα που μέσα στις επόμενες δεκαετίες θα κλονίσει ολόκληρα κοινοβούλια. Οι διαμαρτυρίες ενάντια στον όλεθρο από την αλόγιστη χρήση της τεχνολογίας, μπορεί να προσλάβει παθολογική μορφή – να μετατραπεί σε έναν μελλοντο-φοβικό φασισμό με επιστήμονες στη θέση των Εβραίων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Οι άρρωστες κοινωνίες έχουν ανάγκη από εξιλαστήρια θύματα. Καθώς οι πιέσεις της αλλαγής προσκρούουν πιο βίαια στο άτομο και ο κίνδυνος του σοκ του μέλλοντος γίνεται πιο απειλητικός, αυτή η εφιαλτική έκβαση δεν φαίνεται απίθανη. Είναι πολύ χαρακτηριστικό το γεγονός ότι ένα κακογραμμένο σύνθημα που απεργοί φοιτητές έγραψαν στους τοίχους του Παρισιού απαιτούσε “θάνατο στους τεχνοκράτες!”».
Γι’ αυτό ο Αμερικανός μελλοντολόγος υποστήριζε ότι «το ανερχόμενο παγκόσμιο κίνημα για τον έλεγχο της τεχνολογίας, δεν πρέπει να πέσει στα χέρια ανεύθυνων ανθρώπων που πάσχουν από τεχνοφοβία, στα χέρια μηδενιστών και ρομαντικών. Διότι η τεχνολογική ορμή είναι πολύ ισχυρή για να μπορεί να αναστραφεί από παροξυσμούς Λουδιτών. Και, ακόμη χειρότερα, οι απερίσκεπτες προσπάθειες διακοπής της τεχνολογικής πορείας, θα επιφέρουν τα ίδια καταστροφικά αποτελέσματα όπως και οι εξίσου επικίνδυνες προσπάθειες επίσπευσής της».
Μέχρι στιγμής, πάντως, η προφητεία του Τόφλερ όχι μόνο δεν έχει επαληθευθεί, αλλ’ αντιθέτως τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως είναι πιθανό να επαναλειτουργήσουν για να απορροφήσουν όποιους τολμούν να αμφισβητούν την αυθεντία των «ειδικών» και των «τεχνοκρατών». Το να είναι κανείς σήμερα «τεχνοσκεπτικιστής» ή «τεχνοφοβικός» μεθερμηνεύεται από τους «τεχνομανιακούς» περίπου ως μια οιονεί ψυχιατρική διαταραχή που δυναμιτίζει το δήθεν θεάρεστο έργο της τεχνοεπιστημονικής προόδου, λάβαρο κάθε σύγχρονης, δυτικού τύπου (ψευτο)δημοκρατίας.
ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΡΑΛΦ ΛΑΠ
Ο Τόφλερ κλείνει την συγκεκριμένη ενότητα του βιβλίου του με μια συγκλονιστική παρομοίωση, η οποία προέρχεται από τον Ραλφ Λαπ (Ralph Lapp), τον διακεκριμένο Αμερικανό πυρηνικό φυσικό που συμμετείχε στο Σχέδιο Μανχάταν για την κατασκευή της ατομικής βόμβας:
«Κανείς –ούτε ακόμη και ο πιο ευφυής επιστήμονας σήμερα– δεν γνωρίζει πραγματικά πού μας οδηγεί η επιστήμη [Σ.Σ.: κατά λογική αναγκαιότητα, και η τεχνολογία]. […] Βρισκόμαστε επάνω σε ένα τρένο που αναπτύσσει ιλιγγιώδη ταχύτητα σε μια σιδηροδρομική γραμμή επάνω στην οποία υπάρχει ένας άγνωστος αριθμός κλειδιών διακλαδώσεων προς άγνωστες κατευθύνσεις. Κανένας επιστήμονας δεν είναι στην ατμομηχανή και πιθανόν να υπάρχουν δαίμονες στον διακόπτη. Το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας βρίσκεται στο τελευταίο βαγόνι και κοιτάζει προς τα πίσω».
Την παρομοίωση αυτή πρέπει να την έχουμε βαθιά χαραγμένη στην μνήμη μας, ώστε να μην εμπιστευθούμε ποτέ την σαγηνευτική μελωδία που εξέρχεται από τα χείλη των τεχνομανιακών προπαγανδιστών, οι οποίοι σαν σύγχρονες Σειρήνες επιχειρούν να νανουρίσουν τους μαζανθρώπους κουνώντας μέσα από τις βρεφοποιητικές οθόνες τους τα τεχνολογικά μπιχλιμπίδια που υπόσχονται ταχύτητα, ευκολία και ασφάλεια στην καθημερινότητά τους, ενώ στο τρίτο ευεργέτημα, δηλ. εκείνο της ασφάλειας, κρύβεται το μελανό σημείο της παραπλανητικής υπόσχεσης, αφού ό,τι γίνεται «γρήγορα και εύκολα», άρα βιαστικά, άκριτα και πρόχειρα, είναι αδύνατον να εγγυάται ασφάλεια – ισχύει το ακριβώς ανάποδο!
Γι’ αυτό, αντί της μελωδίας των «τεχνομανιακών Σειρήνων», στα αφτιά μας πρέπει να ηχεί η πασίγνωστη λατινική φράση του Λαοκόοντος από την Αινειάδα του Βιργιλίου: Timeo Danaos et dona ferendes (ελληνιστί: φοβού[μαι] τους Δαναούς και δώρα φέροντας).
ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ ΚΑΒΑΘΑ
Στο σημείο αυτό αξίζει να επαναφέρουμε στο προσκήνιο ένα απόσπασμα από το άρθρο με τίτλο «Η σιωπηλή επανάσταση» που είχε γράψει προ μισού περίπου αιώνος στο περιοδικό «Επίκαιρα» (25.10.1979, σελ. 42) ο Κώστας Καβαθάς. To απόσπασμα αυτό (oι πλαγιογραμμίσεις υπάρχουν στο πρωτότυπο) δείχνει πόσο μακριά μπορούσαν και έβλεπαν κάποιοι, εντοπίζοντας εγκαίρως στον ομιχλώδη ορίζοντα του ζοφερού για την ανθρωπότητα μέλλοντος τα φοβερά δώρα της τεχνολογίας που θα κόμιζαν και, ταυτοχρόνως, θα προπαγάνδιζαν με όλη τους την τέχνη οι σύγχρονοι Δαναοί:
«Εκατομμύρια “τεμάχια” πληροφοριών ρέουν προς τις αχόρταγες μνήμες των ηλεκτρονικών εγκεφάλων, όπου τακτοποιούνται, συγκρίνονται και, το σημαντικότερο, ανακαλούνται με το πάτημα ενός κουμπιού ή και χωρίς αυτό, για να χρησιμοποιηθούν μόνα τους από τον απλό μαθητή ενός αμερικάνικου ή σοβιετικού σχολείου ή σε συσχετισμό με άλλες πληροφορίες από τον υπεύθυνο ασφάλειας, πολιτικού ή στρατιωτικού σχεδιασμού, πολιτικής καταπίεσης ή πολιτικής “αναγέννησης”.
Οι διανοούμενοι ανησυχούν [για] τις τεράστιες δυνατότητες που προσφέρουν οι τηλεπικοινωνίες και η ηλεκτρονική. Οι πιο πολλοί κρούουν τα γνωστά κουδούνια του κινδύνου κραδαίνοντας το σπαθί του Μεγάλου Αδελφού, της καθολικής εξαφάνισης της ιδιωτικής ζωής των πολιτών και κατά συνέπεια της ελευθερίας.
Άλλοι πάλι λένε ότι ο συνδυασμός των τηλεπικοινωνιών (η λέξη δεν καλύπτει ολόκληρο το φάσμα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών) και των ηλεκτρονικών εγκεφάλων θα δώσει, για πρώτη φορά, στον άνθρωπο τη δυνατότητα της εύκολης –και φτηνής– μόρφωσης.
Τοποθετήστε ένα τερματικό στο κάθε σπίτι, στο κάθε χωριό, λένε, και πληροφορήστε τους λαούς.
Προς Θεού, φωνάζουν οι αντίπαλοι. Ήδη υπάρχει ένα τερματικό (η τηλεόραση) σε κάθε σπίτι, και το κακό που γίνεται είναι ανεπανόρθωτο. Φανταστείτε αυτό το τερματικό να έχει δυνατότητες αμφίπλευρης επικοινωνίας! Ποιος θα βρίσκεται από την άλλη μεριά, ρωτούν. Ο καλός ηλεκτρονικός εγκέφαλος με τις σωστές απαντήσεις σ’ όλα τα ερωτήματα ή το ανδρείκελο που θα εκπροσωπεί το Α ή Β σύστημα καταπίεσης και σκοταδισμού;
Η πληροφορία είναι δύναμη και ο έλεγχος των πληροφοριών είναι πηγή δύναμης. Η δυνατότητα όμως να έχεις όλες τις πληροφορίες σαν πολίτης είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ελευθερία!
Τι γίνεται λοιπόν;
Πώς αντιμετωπίζεται η σιωπηλή επανάσταση από διανοούμενους, επιστήμονες και εργάτες;
Κηρύσσεται πόλεμος ενάντια στην τεχνολογία; Εκτελούνται όλα τα τρανζίστορς; Κλείνονται στις φυλακές όλοι οι ηλεκτρονικοί εγκέφαλοι (όπως γίνεται στην Ελλάδα) ή στέλνονται στη φωτιά οι επιστήμονες που τα σχεδιάζουν και οι εργάτες που τα φτιάχνουν; Δεν κομίζω γλαύκα στην Αθήνα αν πω ότι η τεχνολογία στα χέρια ενός δικτάτορα είναι πανίσχυρο όπλο καταπίεσης. Ούτε φέρνω κάρβουνο στο Μάντσεστερ αν πω ότι η τεχνολογία είναι πανίσχυρο όπλο στα χέρια ενός δημοκρατικού καθεστώτος. Αυτό που μόνο θέλω να πω είναι πως βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα εποχή που όμοιά της δεν έχει πριν παρουσιαστεί. Μια εποχή που οι δυνατότητες πληροφόρησης θα είναι τόσο μεγάλες ώστε ο πόλεμος θα είναι άχρηστος, τα σχολεία επίσης και οι δάσκαλοι με τα βαθμολόγια και τον χάρακα αντικείμενα μουσειακά.
Τι τρομερή εικόνα, ίσως σκεφτείτε. Πού οδηγεί, επιτέλους, τον άνθρωπο η εξάπλωση της τεχνολογίας… Σίγουρα στην αλλοτρίωση, την κατάργηση των ατομικών ελευθεριών και την δημιουργία αστυνομικών καθεστώτων».
ΨΗΦΙΑΚΗ ΤΡΟΙΑ
Είναι προφανές ότι ο Καβαθάς, ήδη λίγο προτού ολοκληρωθεί ο 20ός αιώνας, είδε πεντακάθαρα ποια θα ήταν η καρδιά του προβλήματος για όλους εμάς που ζούμε στην τρίτη δεκαετία του 21ου (απατ)αιώνα. Εκείνο, όμως, που δεν προφήτευσε είναι η ανικανότητα του σύγχρονου πολίτη να αναγνωρίσει το πρόβλημα και να ταυτοποιήσει τον (τεχνομανιακό) εχθρό του, παθαίνοντας ό,τι και οι Τρώες που εξέλαβαν τον δούρειο ίππο ως δώρο ειρήνης των Αχαιών.
Προτάσσοντας τα οφέλη της τεχνολογίας που κάνουν την ζωή του πολίτη πιο εύκολη και ευχάριστη, οι μοντέρνοι Δαναοί χτίζουν αθόρυβα τα τείχη της ψηφιακής Τροίας, μέσα στην οποία θα κινδυνεύσει να βρεθεί παγιδευμένος όποιος παρασυρθεί από τις νανουριστικές μελωδίες των σατανικών προπαγανδιστών.
Αν δεν συνειδητοποιήσουμε την φοβερή απάτη, τότε δεν αργεί καθόλου η στιγμή εκείνη όπου το σοκ δεν θα είναι του μακρινού αλλά του εγγυτάτου μέλλοντος.
Ήδη παίρνουμε μια γερή πρόγευση από την τεχνολογική κόλαση που ενεδρεύει στην καθημερινότητά μας: Οι κάμερες του μητσοτακικού Μεγάλου Αδελφού, χάρη στην έξυπνη τεχνολογία, «καρφώνουν» στην Τροχαία όχι μόνο την υπέρβαση των συνήθως εξωφρενικά χαμηλών ορίων ταχύτητας, τα οποία αποσκοπούν στην μετάλλαξη των σύγχρονων οδηγών σε χελώνες ή κάβουρες, αλλά και τι πράττει ο οδηγός μέσα στο αυτοκίνητό του, με αποτέλεσμα να καταλύεται η ιδιωτικότητα του συγκεκριμένου χώρου! Το οργουελικό αστυνομικό κράτος είναι ήδη μπροστά μας, αλλά η συμπαγής πλειοψηφία δεν δίνει σημασία ή, ακόμη χειρότερα, ευλογεί την δυστοπία, θυσιάζοντας την ελευθερία της στον βωμό της βρεφοποιητικής ασφάλειας.
Για να μην παρεξηγηθώ, ως νομικός που δεν ασχολούμαι καθόλου με το ποινικό δίκαιο έχω τις απορίες …. Και το αναγράφω το παραπάνω στα πλαίσια αστεϊσμού…..
Ως προς τις κάμερες των δρόμων νομίζω θα είμαι ο πρώτος που θα βγαίνω έξω τα βράδια και θα τις σπάω!! Εδώ και καιρό αναρωτιέμαι, τι ποινικό αδίκημα διαπράττει κάποιος που απλά θα κόψει ένα καλώδιο από την βάση ενός στύλου που τροφοδοτεί μία τέτοια κάμερα….;;;